Bericht van ESPON voor het nieuwe jaar

Allereerst willen we u een gelukkig nieuwjaar wensen en hopen we dat u een goede start hebt gehad in 2026!

In deze mededeling worden de belangrijkste resultaten van het ESPON 2030-programma voor het jaar 2025 gepresenteerd en wordt een vooruitblik gegeven op 2026, met de nadruk op de mogelijkheden om aan het programma deel te nemen en ervan te profiteren.

2025 was het derde volledige jaar van de uitvoering van het programma, met de nadruk op het verzamelen van territoriale kennis van een breed scala van thema’s en het overdragen van deze kennis naar verschillende beleidsdomeinen op Europees, nationaal en regionaal niveau, door middel van een breed scala aan activiteiten op het gebied van kennisontwikkeling.

  1. Terugblik op de ESPON 2030-strategie

De missie van ESPON is het leveren van hoogwaardige expertise aan beleidsverantwoordelijken op het gebied van cohesie en territoriale ontwikkeling. In de praktijk gaat de ondersteuning van ESPON verder dan het produceren van kennis; het richt zich ook op het in staat stellen van belanghebbenden om de kennis in praktijk om te zetten in hun beleidscontext – een proces dat in het kader van het programma kennisontwikkeling wordt genoemd. Klik hier om het volledige ESPON 2030-programma te downloaden.

Naast het vergroten van het bewustzijn bij het grote publiek, richten de activiteiten van ESPON zich voornamelijk op drie belangrijke groepen:

  • Beleidsmakers in enge zin, zoals gekozen vertegenwoordigers en besluitvormers.
  • Beleidsfacilitators, zoals beleidsmedewerkers en thematische deskundigen bij overheidsinstanties en andere soorten publieke organisaties op het gebied van territoriale ontwikkeling.
  • Wetenschappers en onderzoekers.

ESPON richt zich tot publieke actoren op alle administratieve niveaus – EU, nationaal, regionaal en lokaal – rekening houdend met hun specifieke behoeften en strategieën.

De meeste ESPON-activiteiten worden georganiseerd in het kader van thematische actieplannen (TAP’s), dynamische strategische kaders die zijn ontworpen na uitgebreid overleg en zijn goedgekeurd door het ESPON-monitoring comité.

  • Belangrijkste ESPON-activiteiten in 2025

Met maar liefst 8 thematische actieplannen die al van start zijn gegaan, zijn verschillende nieuwe territoriale onderzoeksactiviteiten gelanceerd, waardoor het totale aantal lopende of voltooide projecten op 58 komt. Daarnaast zijn er momenteel nog 26 in voorbereiding. Wat de territoriale kennisoverdracht betreft, zijn er sinds de start van het programma ongeveer 80 evenementen georganiseerd, waaronder ESPON-seminars en beleidsevenementen op Europees, transnationaal en nationaal niveau.

Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen.

Productie van territoriaal bewijsmateriaal

  • Voltooiing van 6 Europese onderzoeksprojecten:
    • COBREN – Territoriale samenwerking voor blauwe hernieuwbare energie.
    • TANDEM – Territoriale analyse van gedecentraliseerde energiemarkten.
    • HOUSE4ALL – Toegang tot betaalbare en kwalitatief hoogwaardige huisvesting voor iedereen.
    • OVERLAP – Overlappende crises die de toekomst van regionale arbeidsmarkten (her)vormen.
    • TERRES – Territorialisering van veerkracht: Europa transformeren voor een tijdperk van crisis.
    • NOSTAGEO – Territoriale governance van niet-standaard geografische afbakeningen.

Lancering van 4 nieuwe Europese onderzoeksprojectendie een pan-Europees perspectief bieden op territoriale ontwikkelingstrends en -patronen, en advies geven over hoe deze aan te pakken door middel van plaatsgebonden beleid:

  • In het kader van het TAP over klimaatneutrale gebieden – RECOCLIN (Regionale bijdragen aan klimaatneutraliteit).
  • In het kader van het TAP over Europese gebieden in mondiale interacties – PROPOLIS (Projectie van regionale resultaten van beleid gericht op industriële soevereiniteit).
  • In het kader van het TAP over slimme connectiviteit – TRANSITOR (Territoriale visie op de veiligheid en veerkracht van vervoersinfrastructuur en -diensten in Europese regio’s).
  • In het kader van het TAP over natuurgebaseerde aanpassing aan klimaatverandering – TERRBOUND (Heroverweging van gebieden binnen planetaire grenzen).
  • Voltooiing van 5 gerichte analyses:
    • KARPAT – Determinanten en kansen voor de sociaaleconomische en ruimtelijke ontwikkeling van de Karpatenregio.
    • CLEANENERGY4CE – Het beleid voor de transitie naar schone energie in praktijk brengen in Centraal-Europa.
    • ATLANTICMRS – Ontwikkelrichtingen voor een Atlantische macroregio.
    • CHANEBO – Uitdagingen aan de noordoostelijke buitengrenzen van de EU.
    • VREPO – Kwetsbaarheid, veerkracht en herstelbeleid van de fysieke leefomgeving). Vlaanderen is de belangrijkste belanghebbende en SWECO Belgium werd gecontracteerd.

Lancering van 4 nieuwe gerichte analyses die inspelen op specifieke beleidsondersteunende behoeften van belanghebbenden in de EU-lidstaten en partnerlanden:

  • In het kader van het TAP inzake klimaatneutrale gebieden – ITADZ (Decarbonising zones).
  • In het kader van het TAP over klimaatneutrale gebieden – METROLAND (Metropolitane gebieden: vermindering van landgebruik en ruimteneutraal ontwikkelen). Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is een van de zeven belanghebbende steden.
  • In het kader van het TAP over het bestuur van nieuwe geografieën – SECC (Spill-overeffecten van Europees cultureel kapitaal op het beleid voor territoriale ontwikkeling).
  • In het kader van het TAP over wonen, werken en reizen over de grenzen heen – CROSSSHOP (grensoverschrijdend winkelen in het Frans-Duitse grensgebied).
  • Voltooiing van 4 on-demandterritoriale studies:
    • HERMES – Methodologisch kader voor een satellietrekening voor materieel cultureel erfgoed.
    • TERRA-RES – Territoriale exaptieve veerkracht langs de oostgrenzen van de EU.
    • SENPO – Territoriale instrumenten van nationaal beleid als hulpmiddel voor het ontwerpen van territoriaal gevoelig beleid.
    • RESH – Territoriale studies: regionale effecten van woningtekort in stedelijke gebieden).

Lancering van 4 nieuwe territoriale studies:

  • Voor Denemarken over “Ruimte maken voor de transitie naar hernieuwbare energie” in het kader van het TAP over klimaatneutrale gebieden.
  • Voor Malta over “De economische kosten van het insulaire karakter van Malta” in het kader van het TAP over crisisbestendige plaatsen.
  • Voor Cyprus over “Analyse van het concurrentievermogen vanuit het perspectief van cognitieve regionale afstand” in het kader van het TAP over Europese gebieden in mondiale interacties.
  • Voor Slowakije over “Analyse van potentiële grensoverschrijdende functionele gebieden aan de Slowaakse grenzen met Tsjechië en Polen” in het kader van het TAP over wonen, werken en reizen over de grenzen heen.
  • Publicatie van 1 ESPON-beleidsdocument, opgesteld in samenwerking met de voorzitterschappen van de Raad van de EU:
  • Opstellen van een ESPON-inventarisatiedocument over functionele stedelijke gebieden, op verzoek van het Poolse voorzitterschap van de EU-Raad.
  • Oprichting van een pool van redacteuren om te helpen bij het ontwikkelen van inhoud voor de kennisontwikkelingscampagnes van ESPON. Tot nu toe zijn er 4 artikelen (1234) gepubliceerd op de website van ESPON, in het tijdschrift TerritoriALL, in diverse online en offline publicaties, advertorials, sociale media, enz.
  • Productie van 3 podcasts en radioprogramma’s (123) waarin recente ESPON-gegevens worden gebruikt om kwesties aan de orde te stellen die hoog op de agenda van burgers en beleidsmakers staan, zoals ontvolking, energiearmoede, stedelijke ontwikkeling en meer.
  • Uitvoering van 2 territoriale effectbeoordelingen om instellingen op Europees niveau te ondersteunen bij het beoordelen van EU-wetgevingsvoorstellen – over de EU-strategie ter bestrijding van armoede en de waterbestendigheidsstrategie van de Europese Commissie.

Overdracht van territoriale kennis

  • Organisatie van 2 ESPON-seminars gewijd aan het bespreken van ESPON-onderzoek dat de prioriteiten van de respectieve EU-Raadsvoorzitterschappen op het gebied van territoriale cohesie voedt:
    • In Polen: “Exaptieve veerkracht in grensregio’s”.
    • In Denemarken: “Ruimte maken voor de transitie naar hernieuwbare energie”.
  • Organisatie van bijna 30 Europese, transnationale en nationale evenementen voor kennisoverdracht, georganiseerd door ESPON EGTC of ESPON-contactpunten om de beleidsimplicaties van het recentste ESPON-onderzoek te presenteren en te bespreken en deze aan te passen aan specifieke beleidscontexten op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau. De onderwerpen hebben onder meer betrekking op de rol van gebieden bij het stimuleren van sociale en economische veerkracht, betaalbare huisvesting, digitale instrumenten voor planning, circulaire economie, duurzame verstedelijking en klimaatverandering.
  • Beheer en actualisering van de ESPON-website en het ESPON Data and Knowledge Portal.
  • Publicatie van 3 nummers van het gerenommeerde ESPON TerritoriALL magazine.
  • ESPON-vooruitzichten voor 2026

De belangrijkste activiteiten die voor 2026 zijn gepland, zijn:

  • Organisatie van twee ESPON-seminars gewijd aan de prioriteiten van de respectieve voorzitterschappen van de Raad van de EU op het gebied van territoriale cohesie, met de nadruk op het concurrentievermogen van regio’s (Larnaca, Cyprus) en de rol van de transitie naar groene energie bij het realiseren van economische kansen en evenwichtige regionale ontwikkeling (Cork, Ierland).
  • Voltooiing van zes Europese onderzoeksprojecten die in 2024 van start zijn gegaan en lancering van vier nieuwe projecten:
    • In het kader van het TAP over klimaatneutrale gebieden – Green-Stock (inventarisatie van de groene transitie).
    • In het kader van het TAP over perspectieven voor alle mensen en plaatsen – RuMODeS (modellen voor plattelandsontwikkeling in Europa).
    • In het kader van het TAP over het bestuur van nieuwe geografieën – WATER (bestuur van waterbestendige gebieden).
    • In het kader van het TAP inzake plaatsen die bestand zijn tegen crises – ARISE (Activating Resilience through Integrated Strategies and Evidence).
  • Lancering van maximaal zes nieuwe gerichte analyses, op basis van voorstellen die vóór de vijfde sluitingsdatum in november 2025 zijn ingediend.
  • Uitvoering van verdere territoriale studies op verzoek voor de ESPON-lidstaten en partnerlanden.
  • Organisatie van nieuwe kennisoverdrachtsevenementendoor ESPON EGTC en ESPON-contactpunten.
  • Lancering van het ESPON FUTERR-project (A Foresight Framework for Europe’s Evolving Territory) om op verzoek van de ministers die verantwoordelijk zijn voor cohesie, territoriale cohesie en stedelijke aangelegenheden, zoals verwoord in hun in mei 2025 in Warschau aangenomen verklaring, bewijsmateriaal voor territoriale ondersteuning voor te bereiden.
  • Bijdrageaan specifieke Europese beleidsprocessen en evenementen, zoals:
    • Discussies over de toekomst van het cohesiebeleid en de herziening van de Territoriale Agenda 2030.
    • De Europese Week van Regio’s en Steden.

Meer details zullen te zijner tijd worden verstrekt op de ESPON-website (www.espon.eu) en hier op de website van het Belgische ESPON-contactpunt.

  • Hoe kunt u deelnemen aan ESPON-activiteiten?

Het succes van het ESPON 2030-programma is afhankelijk van de actieve deelname van belanghebbenden, alsook van gebruikers en producenten van ESPON-gegevens. Er zijn verschillende manieren waarop u kunt deelnemen aan en profiteren van het programma:

Voor beleidsmakers

  • Vraag op maat gemaakte analyses aan ter ondersteuning van uw beleidsprocessen.
  • Maak gebruik van het materiaal en de inzichten die beschikbaar zijn op de mediakanalen van ESPON.
  • Draag bij aan ESPON-evenementen en -discussies.

Gedetailleerde informatie over deelnamemogelijkheden vindt u op de ESPON-website (www.espon.eu).

Voor onderzoekers en dienstverleners

  • Neem deel aan openbare aanbestedingsprocedures voor het produceren van gegevens en het leveren van diensten.
  • De mogelijkheden worden gepubliceerd op:
  • Alle aanbestedingen worden ook aangekondigd op de ESPON-website (www.espon.eu).

ESPON EGTC is als enige begunstigde verantwoordelijk voor de uitvoering van ESPON-activiteiten en fungeert als uw belangrijkste aanspreekpunt voor alle vragen.

U kunt zich ook aanmelden voor onze Belgische ESPON Contact Point Nieuwsbrief.

We kijken uit naar uw actieve deelname aan het ESPON 2030-programma en danken u voor uw interesse en medewerking!